Η Ελλάδα δε χρειάζεται μόνο περισσότερες ψηφιακές υπηρεσίες. Χρειάζεται καλύτερους κανόνες
Στην Ελλάδα η συζήτηση για τον ψηφιακό μετασχηματισμό συνήθως ξεκινά από τις πλατφόρμες, τις εφαρμογές και τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες. Αυτό είναι χρήσιμο, αλλά δεν αρκεί. Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται συχνά πιο πίσω, στο ίδιο το κανονιστικό και νομοθετικό υπόστρωμα του κράτους. Όταν οι νόμοι είναι διάσπαρτοι, αντιφατικοί, γεμάτοι εξαιρέσεις, ερμηνευτικά κενά και αλλεπάλληλες τροποποιήσεις, τότε ακόμη και η καλύτερη ψηφιακή υπηρεσία καταλήγει να αναπαράγει τη γραφειοκρατία σε οθόνη. Το αποτέλεσμα είναι γνωστό σε πολίτες, επιχειρήσεις και δημόσιους λειτουργούς: περισσότερα πεδία, περισσότερα δικαιολογητικά, περισσότερες διασταυρώσεις, περισσότερες καθυστερήσεις.
Γι’ αυτό η ουσιαστική μεταρρύθμιση δεν είναι απλώς να ψηφιοποιήσουμε τις διαδικασίες, αλλά να ψηφιοποιήσουμε μεθοδικά και τη διαδικασία της ίδιας της νομοθέτησης. Η ευρωπαϊκή συζήτηση για το Rules as Code, δηλαδή για τη διαμόρφωση νομοθετικών κανόνων σε δομημένη, σαφή και μηχαναγνώσιμη μορφή, δείχνει έναν δρόμο πολύ πιο σοβαρό από την απλή αυτοματοποίηση. Δείχνει πώς το κράτος μπορεί να γράφει κανόνες που εφαρμόζονται με συνέπεια, ελέγχονται ευκολότερα, ερμηνεύονται λιγότερο αυθαίρετα και μετατρέπονται σε υπηρεσίες που εξυπηρετούν πραγματικά.
Η κανονικοποίηση της νομοθεσίας είναι προϋπόθεση για να μειωθεί η πολυνομία
Η πολυνομία στην Ελλάδα δεν είναι απλώς μεγάλο πλήθος νόμων. Είναι κυρίως η απουσία ενιαίας αρχιτεκτονικής κανόνων. Νόμοι, υπουργικές αποφάσεις, εγκύκλιοι και ερμηνευτικές παρεμβάσεις συσσωρεύονται χωρίς συστηματική κωδικοποίηση και χωρίς πρόβλεψη για το πώς θα εφαρμοστούν στην πράξη από διοικητικά πληροφοριακά συστήματα. Έτσι, κάθε νέα ψηφιακή υπηρεσία αναγκάζεται να προσαρμόζεται σε ένα ασταθές και θολό περιβάλλον.
Η ψηφιοποίηση της νομοθέτησης μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός κανονικοποίησης. Αν κάθε νέα ρύθμιση σχεδιάζεται εξαρχής με σαφή κριτήρια, με λογικές ροές, με ελέγξιμες προϋποθέσεις, με κοινό λεξιλόγιο και με πρόβλεψη για ψηφιακή εφαρμογή, τότε περιορίζεται η ανάγκη για συνεχείς διορθωτικές εγκυκλίους και πρόχειρες ερμηνείες. Με απλά λόγια, ο νόμος παύει να είναι ένα ασαφές πολιτικό κείμενο που αργότερα “μεταφράζεται” από κάθε υπηρεσία διαφορετικά, και γίνεται ένας κανόνας που μπορεί να εφαρμοστεί με ενιαίο τρόπο σε όλη τη διοίκηση.
Αυτό δεν σημαίνει τεχνοκρατική υποκατάσταση της πολιτικής. Σημαίνει ότι η πολιτική απόφαση αποκτά καθαρότερη διοικητική μορφή. Σημαίνει ότι ο νομοθέτης αναλαμβάνει από την αρχή την ευθύνη να παράγει κανόνες που δεν γεννούν διοικητικό χάος.
Λιγότερη ψηφιακή γραφειοκρατία σημαίνει λιγότερη ταλαιπωρία για όλους
Όταν η νομοθεσία είναι καθαρή, δομημένη και ψηφιακά έτοιμη, ο πολίτης δεν χρειάζεται να αποδεικνύει ξανά και ξανά τα ίδια πράγματα σε διαφορετικές υπηρεσίες. Η επιχείρηση δεν χρειάζεται να απασχολεί χρόνο και χρήμα για να αποκωδικοποιεί διαρκώς μεταβαλλόμενες απαιτήσεις. Ο δημόσιος υπάλληλος δεν χρειάζεται να λειτουργεί ως μεσολαβητής ανάμεσα σε αντικρουόμενες διατάξεις.
Σκεφτείτε τρία απλά παραδείγματα. Πρώτον, στις κοινωνικές παροχές. Αν τα κριτήρια επιλεξιμότητας είναι δομημένα, ενιαία και διαλειτουργικά, ο πολίτης μπορεί να ενημερώνεται άμεσα αν δικαιούται επίδομα, χωρίς αλλεπάλληλες αιτήσεις, διορθώσεις και επισκέψεις. Δεύτερον, στις αδειοδοτήσεις επιχειρήσεων. Αν οι προϋποθέσεις αδειοδότησης είναι κωδικοποιημένες και αποτυπωμένες σε ψηφιακή λογική, ο επιχειρηματίας γνωρίζει εκ των προτέρων τι χρειάζεται, τι λείπει και ποιο στάδιο εκκρεμεί. Τρίτον, στη φορολογική διοίκηση. Όταν οι κανόνες είναι σαφείς και εφαρμόζονται μέσω δομημένων συστημάτων, περιορίζονται οι αντιφάσεις, τα λάθη και η εξάρτηση από ατομικές ερμηνείες.
Αυτή είναι η πραγματική αξία της μεταρρύθμισης. Όχι να μεταφέρουμε την ουρά από το γκισέ στην οθόνη, αλλά να αφαιρέσουμε τα άσκοπα βήματα από τη ρίζα τους.
Το Altinn Studio δείχνει τι σημαίνει δημόσια ψηφιακή υποδομή με αρχιτεκτονική λογική
Το Altinn Studio έχει ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο ως πλατφόρμα ανάπτυξης δημόσιων ψηφιακών υπηρεσιών, αλλά ως υπόδειγμα κρατικής ψηφιακής υποδομής που αντιμετωπίζει τη διοίκηση ως σύστημα κανόνων, ροών και επαναχρησιμοποιήσιμων δομικών στοιχείων. Η σημασία του για την Ελλάδα δεν βρίσκεται στο να αντιγράψουμε μηχανικά το νορβηγικό μοντέλο, αλλά στο να κατανοήσουμε τη λογική του. Ανοιχτός κώδικας, κοινές υποδομές, ανοικτές διεπαφές, δυνατότητα τόσο για υπηρεσίες προς πολίτες όσο και για διασύνδεση μηχανής προς μηχανή, έμφαση στην επαναχρησιμοποίηση και στη θεσμική συνέχεια.
Αν η Ελλάδα συνδέσει μια τέτοια λογική με συστηματική κωδικοποίηση της νομοθεσίας στην πηγή, μπορεί να μειώσει δραστικά το κόστος συμμόρφωσης για πολίτες και επιχειρήσεις. Μπορεί επίσης να μειώσει τον κατακερματισμό μεταξύ υπουργείων, να αποτρέψει νέα κύματα εγκλωβισμού σε κλειστούς προμηθευτές και να ενισχύσει τη διαφάνεια, επειδή οι κανόνες εφαρμογής θα είναι περισσότερο ορατοί, ελέγξιμοι και επαληθεύσιμοι.
Η Ελλάδα χρειάζεται ψηφιακά έτοιμη νομοθέτηση, όχι άλλη μία αποσπασματική μεταρρύθμιση
Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι όπου η νομοθέτηση σχεδιάζεται εξαρχής με ψηφιακά κριτήρια, το κράτος μειώνει περιττές διοικητικές επιβαρύνσεις και βελτιώνει την ποιότητα εξυπηρέτησης. Αυτό είναι ακριβώς το κρίσιμο ζήτημα για την Ελλάδα. Η χώρα δεν πάσχει μόνο από αργές διαδικασίες. Πάσχει από κανόνες που γεννούν αργές διαδικασίες. Αν δεν αλλάξει αυτό, κάθε νέο πληροφοριακό σύστημα θα καταλήγει να ενσωματώνει το ίδιο διοικητικό βάρος.
Χρειάζεται, λοιπόν, μια σαφής πολιτική επιλογή. Κάθε νέο νομοσχέδιο που παράγει διοικητικές υποχρεώσεις να περνά από έλεγχο ψηφιακής εφαρμοσιμότητας. Κάθε σημαντική διοικητική διαδικασία να συνοδεύεται από κωδικοποίηση των κανόνων της. Κάθε δημόσια ψηφιακή υπηρεσία να βασίζεται σε ανοικτά πρότυπα, ανοικτό λογισμικό όπου είναι εφικτό, και κοινά επαναχρησιμοποιήσιμα δομικά στοιχεία. Και κυρίως, η ίδια η νομοθέτηση να πάψει να λειτουργεί ως εργοστάσιο νέας πολυνομίας.
Η ψηφιοποίηση της διαδικασίας νομοθέτησης δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι θεσμική μεταρρύθμιση δημοκρατικού βάθους. Μειώνει την αυθαιρεσία, βελτιώνει τη λογοδοσία, διευκολύνει την κανονικοποίηση του δικαίου και κάνει το κράτος πιο κατανοητό για όσους το χρειάζονται. Για τον πολίτη σημαίνει λιγότερη ταλαιπωρία. Για την επιχείρηση σημαίνει λιγότερο διοικητικό κόστος. Για τη δημοκρατία σημαίνει κανόνες πιο καθαρούς, πιο ορατούς και πιο δίκαια εφαρμόσιμους.
Πηγές άρθρου:
Interoperable Europe, Rules as Code in practice: Καταγράφει τα βασικά συμπεράσματα του GovTech4All Café και τεκμηριώνει ότι η Δανία εφαρμόζει προσέγγιση ψηφιακά έτοιμης νομοθέτησης, ενώ η Ολλανδία χρησιμοποιεί Rules as Code σε μεγάλη κλίμακα στη φορολογική διοίκηση: https://interoperable-europe.ec.europa.eu/collection/eugovtech/news/rules-code-practice,
Danish Agency for Digital Government, Digital-ready legislation: Παρουσιάζει την επίσημη δανική προσέγγιση, με ρητό στόχο τη μείωση της γραφειοκρατίας μέσω απλούστερης νομοθεσίας και ενσωμάτωσης της ψηφιακής εφαρμογής ήδη από το στάδιο της νομοπαρασκευής: https://en.digst.dk/digital-transformation/digital-ready-legislation/,
Altinn Studio Documentation, About Altinn Studio και Altinn and open source: Τεκμηριώνουν ότι το Altinn Studio είναι πλατφόρμα ανάπτυξης, λειτουργίας και διαχείρισης δημόσιων ψηφιακών υπηρεσιών, βασισμένη σε ανοιχτό κώδικα, με ανοικτές διεπαφές και υποστήριξη τόσο για υπηρεσίες προς πολίτες όσο και για διασυνδέσεις μηχανής προς μηχανή: https://docs.altinn.studio/en/altinn-studio/v8/about/ και https://docs.altinn.studio/en/community/about/open-source/,
Interoperable Europe, Rules as Code Europe / Join the Rules as Code Conference 2026: Δείχνουν ότι το Rules as Code έχει εξελιχθεί σε οργανωμένη ευρωπαϊκή ατζέντα συνεργασίας, με θεσμική στήριξη και διασύνδεση με το GovTech4All, άρα δεν πρόκειται για θεωρητική συζήτηση αλλά για ώριμη κατεύθυνση δημόσιας πολιτικής: https://interoperable-europe.ec.europa.eu/collection/eugovtech/event/rules-code-europe και https://interoperable-europe.ec.europa.eu/collection/eugovtech/event/join-rules-code-conference-2026.