Σε μια εποχή όπου η ψηφιακή τεχνολογία διαπερνά κάθε πτυχή της οικονομίας, της δημοκρατίας και της καθημερινής ζωής, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο ερώτημα: θα συνεχίσει να εξαρτάται από λίγες ισχυρές πολυεθνικές τεχνολογίας ή θα επενδύσει στη δική της ψηφιακή αυτονομία; Η απάντηση είναι σαφής: η ψηφιακή κυριαρχία της Ευρώπης ξεκινά από το ελεύθερο και ανοιχτό λογισμικό (Free and Open Source Software – FOSS).
Από την εξάρτηση στην ψηφιακή κυριαρχία
Το σημερινό ψηφιακό οικοσύστημα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε λογισμικό ανοιχτού κώδικα. Λειτουργικά συστήματα, διακομιστές ιστού, εφαρμογές κινητών τηλεφώνων και υποδομές υπολογιστικού νέφους στηρίζονται σε κώδικα που αναπτύσσεται από ανοιχτές κοινότητες προγραμματιστών. Ωστόσο, ενώ η βάση είναι ανοιχτή, η οικονομική αξία της αγοράς λογισμικού συγκεντρώνεται σε έναν μικρό αριθμό κυρίαρχων εταιρειών τεχνολογίας.
Οι λεγόμενες Big Tech εταιρείες αξιοποιούν την ανοιχτή υποδομή για να δημιουργούν ιδιόκτητα προϊόντα και υπηρεσίες, να εδραιώνουν δεσπόζουσα θέση στην αγορά και να αντλούν επαναλαμβανόμενα έσοδα μέσω συνδρομητικών μοντέλων. Ταυτόχρονα, η συνεισφορά τους στο «ψηφιακό κοινό αγαθό» είναι περιορισμένη σε σχέση με τα οφέλη που αποκομίζουν.
Η συγκέντρωση αυτή ενισχύεται από τις τεράστιες δημόσιες και ιδιωτικές δαπάνες για ιδιόκτητες, συνδρομητικές υπηρεσίες που ελέγχονται από λίγους παρόχους, κυρίως με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το αποτέλεσμα είναι η διαρκής εκροή οικονομικών πόρων, η αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας και η ενίσχυση μιας δομικής εξάρτησης, που εκθέτει τις δημόσιες διοικήσεις και τους πολίτες σε γεωπολιτικές πιέσεις, ξένα νομικά καθεστώτα και κινδύνους διακοπής υπηρεσιών.
Δημόσιο χρήμα, δημόσιος κώδικας
Αν η Ευρώπη επιθυμεί ουσιαστική ψηφιακή κυριαρχία, οφείλει να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο επενδύει δημόσιους πόρους στην τεχνολογία. Η αρχή «Δημόσιο χρήμα, δημόσιος κώδικας» αποτελεί κεντρικό πυλώνα αυτής της στρατηγικής.
Η επένδυση σε ελεύθερο και ανοιχτό λογισμικό προσφέρει πολλαπλά οφέλη στις δημόσιες διοικήσεις. Παρέχει ευελιξία και έλεγχο, καθώς οι αρχές μπορούν να προσαρμόζουν το λογισμικό στις ανάγκες τους, να συνεργάζονται διασυνοριακά, να μοιράζονται το κόστος ανάπτυξης και να επαναχρησιμοποιούν λύσεις χωρίς περιορισμούς αδειοδότησης ή εξάρτηση από έναν προμηθευτή (vendor lock-in).
Επιπλέον, ο ανοιχτός κώδικας ενισχύει τη διαφάνεια. Η δημόσια διαθεσιμότητα του πηγαίου κώδικα επιτρέπει τον έλεγχο, τον εντοπισμό σφαλμάτων και την αξιολόγηση της ασφάλειας. Σε μια εποχή όπου η αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης ενσωματώνονται στις δημόσιες υπηρεσίες, η δυνατότητα ελέγχου και αναπαραγωγής των αποτελεσμάτων αποτελεί βασική δημοκρατική εγγύηση.
Επένδυση στα ψηφιακά κοινά της Ευρώπης
Η στροφή προς το ανοιχτό λογισμικό σημαίνει επίσης ενίσχυση των «ψηφιακών κοινών» της Ευρώπης: κοινές ψηφιακές υποδομές και ανοιχτά πρότυπα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν, να μελετηθούν και να βελτιωθούν από όλους. Κάθε δημόσια επένδυση σε τέτοιες υποδομές δεν ωφελεί μόνο έναν φορέα, αλλά ενδυναμώνει ολόκληρο το οικοσύστημα, πολλαπλασιάζοντας την αξία της μέσω της επαναχρησιμοποίησης.
Παρότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κάνει ορισμένα αρχικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, οι πρωτοβουλίες παραμένουν αποσπασματικές και δεν ανταποκρίνονται στο μέγεθος της τεχνολογικής εξάρτησης που αντιμετωπίζει η ήπειρος.
Στρατηγικές προτεραιότητες για το μέλλον
Αντί να ακολουθεί βραχυπρόθεσμες τεχνολογικές «μόδες» — όπως το blockchain, το λεγόμενο Web 4.0 ή τη γενετική τεχνητή νοημοσύνη — η Ευρώπη χρειάζεται να ενισχύσει τις βασικές ψηφιακές της υποδομές. Μεταξύ των προτεραιοτήτων θα πρέπει να είναι:
- Η ανάπτυξη αξιόπιστων και διαλειτουργικών υποδομών υπολογιστικού νέφους για τη μείωση της εξάρτησης από συγκεκριμένους παρόχους.
- Η στήριξη ανοιχτών και ομοσπονδιακών οικοσυστημάτων κοινωνικών δικτύων που λειτουργούν ως δημοκρατικοί ψηφιακοί δημόσιοι χώροι.
- Η ενίσχυση ανεξάρτητων, ανοιχτού κώδικα λειτουργικών συστημάτων για κινητές συσκευές, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από καθιερωμένα μονοπώλια.
- Η ανάπτυξη μηχανών αναζήτησης και προγραμμάτων περιήγησης βασισμένων στο δημόσιο συμφέρον, που διασφαλίζουν πλουραλιστική και ασφαλή πρόσβαση στην πληροφορία.
Ένα σταυροδρόμι για την Ευρώπη
Η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα καθοριστικό σταυροδρόμι. Η συνέχιση της σημερινής πορείας σημαίνει εμβάθυνση της εξάρτησης και μεταφορά δημόσιου πλούτου σε παγκόσμιες πλατφόρμες και τους ιδιοκτήτες τους. Η επιλογή του ανοιχτού λογισμικού, αντίθετα, σημαίνει επένδυση σε κοινή υποδομή που ενισχύει την ασφάλεια μέσω της διαφάνειας, θωρακίζει τη δημοκρατική λογοδοσία και ενδυναμώνει την ικανότητα της Ευρώπης να ενεργεί αυτόνομα.
Αν η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τα ψηφιακά οικοσυστήματα ανοιχτού κώδικα θέλει να ανταποκριθεί στις υποσχέσεις της, το ανοιχτό λογισμικό δεν μπορεί να παραμείνει στο περιθώριο. Πρέπει να βρεθεί στον πυρήνα της ευρωπαϊκής ψηφιακής πολιτικής.
Πηγή άρθρου: https://edri.org/