Από το «αν θα» στο «πώς»: το ευρωπαϊκό σήμα κινδύνου και ευκαιρίας
Η γεωπολιτική πραγματικότητα των τελευταίων ετών καθιστά σαφές ότι η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη: οι εξαρτήσεις από κλειστές πλατφόρμες, μονοπωλιακά οικοσυστήματα και μη ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού μεταφράζονται σε ευπάθειες ασφάλειας, κόστη μετάβασης, και περιορισμό πολιτικών επιλογών. Στο Digital Commons Policy Summit 2025, το κεντρικό μήνυμα ήταν ότι για την Ευρώπη το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα υιοθετήσει και θα κλιμακώσει τα Ψηφιακά Κοινά, αλλά πώς θα τα υλοποιήσει επιχειρησιακά και σε μεγάλη κλίμακα.
Για την Ελλάδα, αυτό το μήνυμα είναι διπλά κρίσιμο. Όχι μόνο επειδή ο δημόσιος τομέας μας αντιμετωπίζει χρόνια προβλήματα κατακερματισμού, κληρονομημένων συστημάτων και εγκλωβισμού σε προμηθευτές, αλλά και επειδή η τοπική ανάπτυξη απαιτεί ψηφιακές υποδομές που να ανήκουν θεσμικά στην κοινωνία και να μπορούν να εξελίσσονται με διαφάνεια, ανταγωνισμό και συμμετοχή.
Τι είναι Ψηφιακά Κοινά και γιατί αφορούν τα κόμματα, την κυβέρνηση και την αυτοδιοίκηση
Ψηφιακά Κοινά δεν είναι απλώς «λογισμικό ανοικτού κώδικα». Είναι ανοικτός κώδικας με κοινοτική διακυβέρνηση, σαφείς κανόνες συνεισφοράς, μηχανισμούς εμπιστοσύνης και βιώσιμη συντήρηση. Με άλλα λόγια, είναι υποδομή δημοσίου συμφέροντος, όπως οι δρόμοι ή τα δίκτυα ύδρευσης, μόνο που εδώ μιλάμε για τα δομικά στοιχεία του διαδικτύου, της ταυτότητας, της διαλειτουργικότητας, των δεδομένων και των βασικών ψηφιακών υπηρεσιών.
Αυτό έχει άμεση πολιτική σημασία. Τα πολιτικά κόμματα χρειάζονται αξιόπιστη ατζέντα «ψηφιακού κράτους» που να μη δεσμεύει τη χώρα σε συγκεκριμένους προμηθευτές. Η κυβέρνηση χρειάζεται εργαλεία κλιμάκωσης που να λειτουργούν οριζόντια σε υπουργεία, φορείς και υπηρεσίες. Η αυτοδιοίκηση, τέλος, χρειάζεται λύσεις επαναχρησιμοποιήσιμες, προσαρμόσιμες και οικονομικά βιώσιμες, ώστε οι δήμοι και οι περιφέρειες να μην αγοράζουν ξανά και ξανά την ίδια λειτουργικότητα.
Τοπική ανάπτυξη: από την προμήθεια αδειών στην αγορά τοπικών υπηρεσιών
Η υιοθέτηση Ψηφιακών Κοινών μετατοπίζει την οικονομία του ψηφιακού μετασχηματισμού από τις εφάπαξ αγορές αδειών χρήσης σε μια αγορά τοπικών υπηρεσιών που παρέχει παραμετροποίηση, ολοκλήρωση, υποστήριξη, εκπαίδευση, έλεγχους ασφάλειας, και συντήρηση σε βάθος χρόνου. Αυτό δημιουργεί χώρο για ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, συνεταιρισμούς, πανεπιστημιακά εργαστήρια και τοπικά οικοσυστήματα να προσφέρουν υπηρεσίες με προστιθέμενη αξία, αντί να εξάγεται το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού των έργων ΤΠΕ σε εξωτερικούς παρόχους.
Επιπλέον, όταν το δημόσιο αγοράζει «υπηρεσίες ανάπτυξης και συντήρησης» πάνω σε κοινόχρηστη τοπική υποδομή, το αποτέλεσμα μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί από πολλούς φορείς, μειώνοντας δραστικά τα κόστη. Αυτή η λογική ενισχύει την περιφερειακή σύγκλιση: ένας μικρός δήμος μπορεί να πατήσει πάνω στην ίδια ψηφιακή υποδομή με έναν μεγάλο, χωρίς να εγκλωβίζεται σε υποδεέστερες λύσεις λόγω προϋπολογισμού.
Ψηφιακή ανεξαρτησία: εμπιστοσύνη, διαλειτουργικότητα και έξοδος από το κλείδωμα σε συγκεκριμένους προμηθευτές
Στο Digital Commons Policy Summit 2025 αναδείχθηκε ότι οι δημόσιες διοικήσεις χρειάζονται εμπιστοσύνη και δομές υποστήριξης σε όλο τον κύκλο ζωής των ψηφιακών υποδομών: το κρίσιμο ερώτημα είναι «ποιον καλώ όταν κάτι πάει στραβά». Γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέδεσε την ατζέντα των Ψηφιακών Κοινών με μεταρρυθμίσεις στις προμήθειες και με νέες δομές καθοδήγησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο νέος μηχανισμός συνεργασίας των κρατών μελών: το Digital Commons EDIC, το οποίο ξεκίνησε επίσημα στις 11 Δεκεμβρίου 2025. Για την Ελλάδα, η ενεργή συμμετοχή και η στοχευμένη αξιοποίηση ενός τέτοιου σχήματος μπορεί να λειτουργήσει ως «πολλαπλασιαστής ισχύος»: κοινές προδιαγραφές, κοινά στοιχεία διαλειτουργικότητας, κοινές επενδύσεις σε κρίσιμα συστατικά, και κοινά πλαίσια διακυβέρνησης που μειώνουν τον κίνδυνο αποσπασματικών έργων.
Τι πρέπει να κάνουν άμεσα οι ελληνικοί θεσμοί
Πρώτον, εθνική πολιτική δέσμευση διακομματικού χαρακτήρα: προτίμηση σε ανοικτά πρότυπα, διαλειτουργικότητα και λύσεις ανοικτού κώδικα με σαφές μοντέλο συντήρησης. Δεύτερον, αναμόρφωση δημοσίων προμηθειών ώστε τα κριτήρια να μην είναι μόνο η χαμηλότερη τιμή, αλλά η βιωσιμότητα, η ασφάλεια, η αποφυγή εξαρτήσεων και η υποχρέωση επιστροφής βελτιώσεων στην κοινότητα, όταν χρηματοδοτούνται με δημόσιο χρήμα. Τρίτον, δημιουργία «μονάδας ψηφιακών κοινών» στο πλαίσιο των Γραφείων Προγραμμάτων Ανοιχτού Κώδικα (Open Source Program Offices – OSPOs) σε κεντρικό επίπεδο που θα παρέχει καταλόγους ώριμων λύσεων, πρότυπα τεύχη, και μηχανισμούς πιστοποίησης και ελέγχων, ευθυγραμμισμένους με την ευρωπαϊκή κατεύθυνση.
Τέταρτον, σε επίπεδο αυτοδιοίκησης, κοινές περιφερειακές ή διαδημοτικές δομές τεχνικής υποστήριξης, ώστε οι φορείς να μοιράζονται τεχνογνωσία, να μειώνουν κόστος, και να επιταχύνουν υλοποιήσεις. Πέμπτον, σταθερά πολυετή σχήματα χρηματοδότησης για συντήρηση βασικών ψηφιακών υποδομών, με αξιοποίηση ευρωπαϊκών εργαλείων και του πλαισίου του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, που η Επιτροπή προτείνει ως κεντρικό πυλώνα επένδυσης σε στρατηγικές τεχνολογίες.
Συμπέρασμα
Τα Ψηφιακά Κοινά δεν είναι ιδεολογική πολυτέλεια. Είναι ρεαλιστική απάντηση σε μια εποχή όπου η τεχνολογία συνδέεται με κυριαρχία, ανθεκτικότητα και οικονομική ανάπτυξη. Αν τα πολιτικά κόμματα, η κυβέρνηση και η αυτοδιοίκηση τα υιοθετήσουν ως στρατηγική επιλογή, η Ελλάδα μπορεί να μειώσει εξαρτήσεις, να ενδυναμώσει την εγχώρια αγορά υπηρεσιών και να οικοδομήσει ψηφιακή ανεξαρτησία με πρακτικό, μετρήσιμο αντίκρισμα.
—
Κύριες Πηγές Άρθρου:
- Digital Commons Policy Summit 2025: Europe moves from why to how on adoption – commons.ngi.eu – Συνοψίζει ανακοινώσεις, εμπόδια, προμήθειες, χρηματοδότηση και διακυβέρνηση Ψηφιακών Κοινών.
- Digital Commons EDIC launches to advance Europe’s technological sovereignty – digital-strategy.ec.europa.eu – Επίσημη ανακοίνωση της Επιτροπής για τα EDIC και τον ρόλο τους.
- The Digital Commons Policy Summit 2025: charting the path to a sovereign Europe – digital-commons-policy-summit-2025-charting-the-path-to-a-sovereign-and-competitive-europe – Τεκμηριώνει τα βασικά επιχειρήματα και τα EDIC.
- EU budget 2028-2034: European Competitiveness Fund – commission.europa.eu – Περιγράφει τον προτεινόμενο χρηματοδοτικό πυλώνα για στρατηγικές τεχνολογικές επενδύσεις.