Η ψηφιακή μετάβαση της δημόσιας διοίκησης αποτελεί βασικό πυλώνα εκσυγχρονισμού των δημόσιων υπηρεσιών στην Ευρώπη. Στη Γαλλία, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα επιτυχημένης χρήσης ανοιχτού λογισμικού είναι το Grist, ένα no-code εργαλείο που συνδυάζει τη λογική των υπολογιστικών φύλλων με τη δύναμη μιας σχεσιακής βάσης δεδομένων και ενός app builder.
Το Grist υιοθετήθηκε από τη γαλλική δημόσια διοίκηση με στόχο τη βελτίωση της παραγωγικότητας των δημοσίων υπαλλήλων, τη μείωση του κόστους και την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας. Πρόκειται για ένα συνεργατικό εργαλείο που επιτρέπει σε ομάδες να εργάζονται ταυτόχρονα πάνω σε ένα κοινό αρχείο, με ζωντανή ενοποίηση δεδομένων και αυτοματισμούς, χωρίς την ανάγκη εξειδικευμένων τεχνικών γνώσεων.
Ένα εργαλείο στρατηγικής σημασίας για το Δημόσιο
Το Grist εντάσσεται στη Suite Numérique, την ψηφιακή σουίτα εργαλείων ανοιχτού κώδικα που αναπτύχθηκε ειδικά για τον δημόσιο τομέα. Υποστηρίζεται από τη Διυπουργική Διεύθυνση Ψηφιακών Υποθέσεων (DINUM) και την Εθνική Υπηρεσία Εδαφικής Συνοχής (ANCT) και έχει ήδη τεθεί σε παραγωγική λειτουργία εδώ και τρία χρόνια, τόσο σε κεντρικό όσο και σε τοπικό επίπεδο.
Η επιλογή ανοιχτού λογισμικού δεν είναι τυχαία. Για τη γαλλική κυβέρνηση, το open source συνδέεται άμεσα με την ψηφιακή κυριαρχία, την ασφάλεια και τη βιωσιμότητα των ψηφιακών υποδομών. Η στρατηγική περιλαμβάνει τη λειτουργία «κυρίαρχων» κρατικών εγκαταστάσεων του Grist και την ενεργή συνεισφορά στον πυρήνα του κώδικα, ώστε να διασφαλίζεται η μακροπρόθεσμη αξιοπιστία του εργαλείου.
Βελτίωση της καθημερινής εργασίας των δημοσίων υπαλλήλων
Πριν από την υιοθέτηση του Grist, πολλές δημόσιες υπηρεσίες βασίζονταν σε παραδοσιακά spreadsheets, με πολλαπλές εκδόσεις αρχείων, αποστολές μέσω email και αυξημένο κίνδυνο λαθών. Το Grist αντικαθιστά αυτή την πρακτική με ένα ενιαίο, κοινόχρηστο περιβάλλον εργασίας, όπου τα δεδομένα ενημερώνονται σε πραγματικό χρόνο.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα σημαντική εξοικονόμηση χρόνου και επιτρέπει στους δημόσιους υπαλλήλους να επικεντρωθούν σε ουσιαστικότερες εργασίες, όπως ο σχεδιασμός και η υλοποίηση δημόσιων πολιτικών, αντί για τη διαχείριση αρχείων.
Εκπαίδευση, κοινότητα και κρατική υποστήριξη
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο είναι ο ρόλος του γαλλικού κράτους ως μεγαλύτερου συνεισφέροντα στο έργο, μαζί με τον αρχικό δημιουργό του Grist. Παράλληλα, έχουν αναπτυχθεί καλές πρακτικές για την εκπαίδευση των χρηστών, όπως διαδικτυακά σεμινάρια, εργαστήρια και καταγεγραμμένο υλικό διαθέσιμο σε ανοικτές πλατφόρμες.
Η τεκμηρίωση εμπλουτίζεται συνεχώς μέσω φόρουμ, κέντρων βοήθειας και ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ των χρηστών, ενώ δίνεται έμφαση και στην επαναχρησιμοποίηση widgets και templates που δημιουργούνται από την ίδια την κοινότητα των δημοσίων υπαλλήλων.
Πραγματικές εφαρμογές στον δημόσιο τομέα
Η ευελιξία του Grist το καθιστά κατάλληλο για πληθώρα χρήσεων στη δημόσια διοίκηση. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η παρακολούθηση ευαίσθητων αστικών περιοχών, η διαχείριση προϋπολογισμών, η οργάνωση έργων και εκδηλώσεων, η εποπτεία χαρτοφυλακίων έργων, αλλά και η αντικατάσταση παρωχημένων επαγγελματικών εφαρμογών.
Σήμερα, το Grist χρησιμοποιείται από 15 υπουργεία, και από όλες τις 100 νομαρχίες της Γαλλίας, καθώς και από μεγάλες πόλεις όπως η Λυών και το Στρασβούργο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, υποστηρίζει τη διαχείριση προϋπολογισμών πολλών εκατομμυρίων ευρώ και τη μισθοδοσία εκατοντάδων εργαζομένων.
Το μέλλον του Grist
Η δυναμική ανάπτυξη του Grist συνεχίζεται. Το 2026, η κρατική πλατφόρμα Grist.gouv έφτασε τους 20.000 μηνιαίους ενεργούς χρήστες, δεκαπλάσιους σε σχέση με έναν χρόνο πριν. Τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν περαιτέρω εθνική επέκταση, ενίσχυση της συνεργασίας με τον ιδιωτικό τομέα και νέες λειτουργίες, όπως συγχρονισμό πινάκων μεταξύ διαφορετικών εγγράφων.
Παράλληλα, αναμένεται η δημοσίευση ενός ανοικτού MOOC με άδεια Creative Commons, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τη διάδοση γνώσης και τη βιώσιμη χρήση του εργαλείου.