Μια πλατφόρμα που δείχνει πώς το δημόσιο μπορεί να παράγει, όχι μόνο να αγοράζει
Η συζήτηση για τον ψηφιακό μετασχηματισμό στην Ελλάδα παραμένει συχνά παγιδευμένη ανάμεσα σε δύο αδιέξοδα. Από τη μία, ακριβές προμήθειες κλειστών λύσεων που βαθαίνουν την εξάρτηση του Δημοσίου από λίγους προμηθευτές. Από την άλλη, αποσπασματικές αναπτύξεις εφαρμογών χωρίς κοινή αρχιτεκτονική, χωρίς επαναχρησιμοποίηση και χωρίς διαρκή συντήρηση. Το Altinn Studio, όπως έχει αναπτυχθεί στη Νορβηγία, δείχνει έναν τρίτο δρόμο: μια ανοιχτή πλατφόρμα πάνω στην οποία δημόσιοι φορείς μπορούν να σχεδιάζουν, να υλοποιούν, να λειτουργούν και να εξελίσσουν ψηφιακές υπηρεσίες ως κοινή δημόσια υποδομή.
Η σημασία του δεν βρίσκεται μόνο στα τεχνικά χαρακτηριστικά του. Βρίσκεται κυρίως στο θεσμικό και παραγωγικό του μήνυμα. Αντί κάθε φορέας να ξεκινά από το μηδέν ή να εγκλωβίζεται σε ιδιόκτητες πλατφόρμες, αποκτά ένα κοινό εργαλείο που συνδυάζει χαμηλό φράγμα εισόδου με δυνατότητα προχωρημένης ανάπτυξης. Έτσι, η ψηφιακή υπηρεσία παύει να είναι μεμονωμένο έργο προμήθειας και γίνεται δημόσιο αγαθό που βελτιώνεται συλλογικά.
Γιατί το Altinn Studio ταιριάζει στη λογική των ανοιχτών τεχνολογιών
Το Altinn Studio έχει ιδιαίτερη αξία επειδή ενσωματώνει αρχές που θα έπρεπε να είναι αυτονόητες και στην Ελλάδα. Βασίζεται σε ελεύθερο λογισμικό και ανοικτά πρότυπα, υποστηρίζει τόσο γραφική σχεδίαση όσο και κανονική ανάπτυξη λογισμικού, επιτρέπει τη δημιουργία υπηρεσιών με διεπαφή για πολίτες αλλά και διασύνδεση μηχανής προς μηχανή μέσω διεπαφών προγραμματισμού, ενώ έχει σχεδιαστεί με έμφαση στην ασφάλεια, την απομόνωση περιβαλλόντων και την προσβασιμότητα.
Αυτό το υβριδικό μοντέλο είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για την ελληνική πραγματικότητα. Πολλοί φορείς έχουν στελέχη που μπορούν να οργανώσουν φόρμες, ροές, κανόνες πρόσβασης και περιεχόμενο, αλλά δεν διαθέτουν μεγάλες εσωτερικές ομάδες ανάπτυξης. Την ίδια στιγμή, όταν απαιτούνται ειδικές διασυνδέσεις, σύνθετη επιχειρησιακή λογική ή σύνδεση με υφιστάμενα πληροφοριακά συστήματα, μπορεί να παρέμβει ομάδα προγραμματιστών χωρίς να πεταχτεί στα σκουπίδια ό,τι έχει ήδη σχεδιαστεί. Αυτή η κλιμάκωση από το απλό στο σύνθετο είναι ακριβώς ό,τι λείπει από πολλά ελληνικά ψηφιακά έργα.
Πού θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στην Ελλάδα
Η πρώτη και πιο προφανής κατηγορία εφαρμογών είναι οι υπηρεσίες υποβολής αιτήσεων και δηλώσεων. Δήμοι, περιφέρειες, υπουργεία, πανεπιστήμια και επιμελητήρια παράγουν καθημερινά δεκάδες διαδικασίες που ακόμη βασίζονται σε αρχεία PDF, μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή κατακερματισμένες ιστοσελίδες. Με μια πλατφόρμα τύπου Altinn Studio θα μπορούσαν να υλοποιηθούν με ενιαίο τρόπο αιτήσεις για κοινωνικά επιδόματα δήμων, εγγραφές σε βρεφονηπιακούς σταθμούς, δηλώσεις χρήσης κοινόχρηστων χώρων, αιτήσεις για τοπικές άδειες μικρής κλίμακας ή αιτήσεις συμμετοχής σε προγράμματα απασχόλησης.
Δεύτερη κατηγορία είναι οι υπηρεσίες αναζήτησης και παρακολούθησης στοιχείων. Ένας πολίτης ή μια επιχείρηση δεν χρειάζεται πάντα να υποβάλει κάτι νέο. Συχνά χρειάζεται να δει την κατάσταση μιας υπόθεσης, την ισχύ μιας άδειας, το ιστορικό προηγούμενων υποβολών ή την πορεία μιας πληρωμής. Στην Ελλάδα αυτό θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε δημοτικές οφειλές, αδειοδοτήσεις καταστημάτων, πορεία φακέλων πολεοδομίας, παρακολούθηση αιτημάτων σε πανεπιστήμια ή ιστορικό ενισχύσεων σε αγροτικά προγράμματα.
Τρίτη κατηγορία είναι οι υποστηρικτικές υπηρεσίες. Η ελληνική διοίκηση συχνά δυσκολεύει τον πολίτη όχι μόνο λόγω καθυστερήσεων αλλά και επειδή οι κανόνες είναι διάσπαρτοι και δυσνόητοι. Μια τέτοια πλατφόρμα θα μπορούσε να στηρίξει διαδραστικούς οδηγούς που, με βάση το «Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών – Μίτος», με απλές ερωτήσεις, κατευθύνουν τον πολίτη στη σωστή διαδικασία. Για παράδειγμα, ένας οδηγός για νέους ελεύθερους επαγγελματίες, ένας οδηγός για αδειοδότηση κοινωνικών συνεταιρισμών ή ένας οδηγός για οικοδομικές διαδικασίες σε μικρούς δήμους, κλπ, θα μπορούσαν να εξοικονομήσουν τεράστιο διοικητικό κόστος.
Ενδεικτικά ελληνικά παραδείγματα
Ένα πολύ συγκεκριμένο παράδειγμα θα ήταν μια εθνική ανοιχτή εφαρμογή για αδειοδοτήσεις και γνωστοποιήσεις τοπικών επιχειρήσεων, την οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν όλοι οι δήμοι με μικρές παραμετροποιήσεις. Αντί κάθε δήμος να αγοράζει άλλο λογισμικό ή να μένει πίσω ψηφιακά, θα υπήρχε κοινός πυρήνας με επαναχρησιμοποίηση κώδικα, κοινά σχήματα δεδομένων και ανοικτές διεπαφές.
Ένα δεύτερο παράδειγμα αφορά τον αγροδιατροφικό τομέα. Μια εφαρμογή για περιοδικές δηλώσεις, βεβαιώσεις, αναφορές παραγωγής, αιτήσεις συμμετοχής σε τοπικά προγράμματα ή διαχείριση πιστοποιητικών θα μπορούσε να εξυπηρετεί συνεταιρισμούς, μικρούς παραγωγούς και περιφερειακές υπηρεσίες. Η δυνατότητα ταυτόχρονης υποβολής μέσω διαδικτυακής φόρμας και μέσω διεπαφής προγραμματισμού είναι κρίσιμη για λογιστικά γραφεία, συνεταιρισμούς ή εξειδικευμένα πληροφοριακά συστήματα.
Ένα τρίτο παράδειγμα βρίσκεται στα πανεπιστήμια και στα ερευνητικά κέντρα. Η Ελλάδα χρειάζεται καλύτερες ψηφιακές ροές για αιτήσεις ηθικής έγκρισης, εσωτερικές προσκλήσεις χρηματοδότησης, περιοδικές αναφορές έργων, υποβολή παραδοτέων και διαχείριση εγκρίσεων με πολλαπλούς ρόλους. Το Altinn Studio δείχνει πώς μπορεί να στηθεί μια τέτοια αλυσίδα υπηρεσιών χωρίς να απαιτείται κάθε φορά νέο έργο από μηδενική βάση.
Τέταρτο παράδειγμα είναι οι υπηρεσίες που συνδυάζουν πληρωμή, υπογραφή και πολλαπλά βήματα. Στην ελληνική πραγματικότητα αυτό θα ήταν χρήσιμο για τέλη, παράβολα, συμβάσεις, υπεύθυνες δηλώσεις, εξουσιοδοτήσεις ή διαδικασίες που απαιτούν συμμετοχή περισσότερων του ενός προσώπων. Ειδικά σε επαγγελματικούς συλλόγους, επιμελητήρια ή φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης, τέτοιες ροές μπορούν να μειώσουν δραστικά τον χρόνο διεκπεραίωσης.
Τι θα χρειαζόταν για να λειτουργήσει στην Ελλάδα
Φυσικά, το Altinn Studio δεν μεταφέρεται αυτούσιο. Η ελληνική προσαρμογή θα απαιτούσε διασυνδέσεις με τους δικούς μας μηχανισμούς ταυτοποίησης, μητρώα, υπηρεσίες υπογραφής και πληρωμών. Όμως αυτό ακριβώς είναι το πολιτικό νόημα μιας ανοιχτής πλατφόρμας: δεν αγοράζεις ένα κλειστό προϊόν, αλλά χτίζεις πάνω σε έναν δημόσιο κορμό που μπορεί να προσαρμοστεί στις εθνικές ανάγκες.
Η Ελλάδα θα μπορούσε να ξεκινήσει με μια πιλοτική εθνική πλατφόρμα ανοιχτών διοικητικών εφαρμογών για δήμους, περιφέρειες, πανεπιστήμια και ανεξάρτητες αρχές. Με κοινό αποθετήριο κώδικα, ενιαίο σχεδιαστικό σύστημα, κατάλογο επαναχρησιμοποιήσιμων στοιχείων και υποχρεωτική δημοσίευση όλων των βελτιώσεων με ανοικτή άδεια, θα αποκτούσε σταδιακά μια δική της δημόσια ψηφιακή υποδομή. Έτσι θα μειωνόταν ο αδειοδοτικός εγκλωβισμός, θα ενισχυόταν η ελληνική αγορά υπηρεσιών ανοιχτού λογισμικού και θα έμενε τεχνογνωσία μέσα στη χώρα.
Από την προμήθεια στην παραγωγή δημόσιου ψηφιακού αγαθού
Η αξία του Altinn Studio είναι ότι αποδεικνύει κάτι απλό αλλά κρίσιμο. Το κράτος δεν είναι υποχρεωμένο να επιλέγει ανάμεσα στη γραφειοκρατία και στην εξάρτηση από κλειστούς προμηθευτές. Μπορεί να οργανώσει την ψηφιακή του λειτουργία ως κοινόχρηστη, εξελίξιμη και ανοιχτή υποδομή. Για την Ελλάδα, αυτό δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι προϋπόθεση ψηφιακής ανεξαρτησίας, καλύτερων δημόσιων υπηρεσιών και πραγματικής ενίσχυσης του εγχώριου οικοσυστήματος ανοιχτού λογισμικού.
Πηγές άρθρου:
Altinn Studio, About Altinn Studio: Επίσημη παρουσίαση των αρχών σχεδιασμού της πλατφόρμας, με έμφαση στο ελεύθερο λογισμικό, τα ανοικτά πρότυπα, την ασφάλεια και την απομόνωση περιβαλλόντων: https://docs.altinn.studio/en/altinn-studio/v8/about/
Altinn Studio, Use Cases for Altinn Studio Apps: Αναλυτική καταγραφή των βασικών κατηγοριών εφαρμογών που μπορούν να υλοποιηθούν, από φόρμες και αναζητήσεις έως πληρωμές, υπογραφές, σύνθετες ροές και διεπαφές προγραμματισμού: https://docs.altinn.studio/en/altinn-studio/v8/about/usecases/
Altinn Studio, What do you get?: Συνοπτική τεκμηρίωση των δυνατοτήτων που παρέχονται έτοιμες, όπως προσβασιμότητα, υποβολή μέσω φόρμας και διεπαφής προγραμματισμού, συνημμένα, προσυμπλήρωση στοιχείων και δυναμικοί κανόνες: https://docs.altinn.studio/en/altinn-studio/v8/what-do-you-get/
Altinn Studio, Getting Started: Η αφετηρία για δημιουργία υπηρεσιών, με οδηγούς, εκπαιδευτικό υλικό και βασική ροή ανάπτυξης εφαρμογών: https://docs.altinn.studio/en/altinn-studio/v8/getting-started/
GitHub, Altinn/altinn-studio: Το κύριο αποθετήριο του Altinn Studio, που τεκμηριώνει τον ανοικτό χαρακτήρα της πλατφόρμας και τη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης και συνεισφοράς: https://github.com/Altinn/altinn-studio
GitHub, Altinn/app-lib-dotnet: Οι βιβλιοθήκες .NET που χρησιμοποιούνται από τις εφαρμογές Altinn: https://github.com/Altinn/app-lib-dotnet
GitHub, Altinn organization: Το Altinn στο GitHub, με πλήθος αποθετηρίων, που αναδεικνύει το συνεργατικό μοντέλο ανάπτυξης δημόσιων ψηφιακών υποδομών: https://github.com/altinn