Πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε θεσμικά και παραγωγικά τη σημερινή ΤΝ
Η διάλεξη του Michael Wooldridge στη Royal Society κατέστησε σαφές ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη(ΤΝ) που κυριαρχεί σήμερα δεν είναι λογικός νους αλλά στατιστικός μηχανισμός πρόβλεψης. Τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα δεν κατανοούν τον κόσμο, δε διαθέτουν την έννοια αλήθειας και δε φέρουν ευθύνη για τις απαντήσεις τους. Παράγουν την πιο πιθανή ακολουθία λέξεων με βάση πρότυπα που έμαθαν από δεδομένα.
Το κρίσιμο ζήτημα λοιπόν δεν είναι αν θα χρησιμοποιήσουμε την ΤΝ, αλλά πώς θα τη χρησιμοποιήσουμε. Η ορθή αντιμετώπιση είναι θεσμική, στρατηγική και γεωπολιτική. Απαιτεί σαφή επίγνωση των ορίων της και συνειδητή επιλογή τεχνολογικής κατεύθυνσης.
1. Να τη θεωρούμε εργαλείο υποβοήθησης, όχι φορέα απόφασης
Η σωστή αναλογία δεν είναι «τεχνητός εγκέφαλος» αλλά προηγμένος επεξεργαστής κειμένου. Όπως ένα λογιστικό φύλλο δεν αποφασίζει οικονομική πολιτική, έτσι και ένα LLM δεν πρέπει να λαμβάνει διοικητικές ή νομικές αποφάσεις.
Παράδειγμα ορθής χρήσης στον δημόσιο τομέα: Ένα υπουργείο μπορεί να χρησιμοποιεί ΤΝ για να συνοψίζει εκατοντάδες σελίδες διαβούλευσης και να εντοπίζει θεματικά μοτίβα. Η τελική πολιτική επιλογή όμως πρέπει να γίνεται από ανθρώπους που αναλαμβάνουν πολιτική και νομική ευθύνη.
Παράδειγμα λανθασμένης χρήσης: Αυτοματοποιημένη παραγωγή αιτιολογημένων διοικητικών πράξεων χωρίς ουσιαστικό ανθρώπινο έλεγχο.
Η αρχή είναι απλή: η ΤΝ δεν αποφασίζει. Υποστηρίζει.
2. Να επιβάλλουμε υποχρεωτικό ανθρώπινο έλεγχο
Κάθε κρίσιμη χρήση πρέπει να συνοδεύεται από επαλήθευση. Η ΤΝ μπορεί να παράγει πειστικά αλλά εσφαλμένα κείμενα ή να επινοεί πηγές. Η επαλήθευση είναι θεσμική εγγύηση.
Παράδειγμα: Σε νομική υπηρεσία, η ΤΝ μπορεί να προτείνει σχετική νομολογία. Ο νομικός οφείλει να ελέγχει μία προς μία τις παραπομπές πριν ενσωματωθούν σε επίσημο έγγραφο.
Σωστή αντιμετώπιση σημαίνει ότι η ΤΝ δεν υπογράφει ποτέ. Υπογράφει πάντα άνθρωπος.
3. Να περιορίζουμε τη χρήση σε πεδία χαμηλού ρίσκου
Τα LLMs είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά σε εργασίες όπου το σφάλμα δεν έχει άμεσες θεσμικές συνέπειες.
Κατάλληλες εφαρμογές
• Προσχέδια ενημερωτικών κειμένων
• Μετατροπή τεχνικών εγγράφων σε απλή γλώσσα
• Δημιουργία εναλλακτικών διατυπώσεων
Ακατάλληλες εφαρμογές
• Αυτόματη αξιολόγηση κοινωνικών παροχών
• Αυτόματη δικαστική κρίση
• Λήψη αποφάσεων με δεσμευτικό χαρακτήρα χωρίς ανθρώπινη ευθύνη
Όσο αυξάνεται το θεσμικό ρίσκο, τόσο πρέπει να μειώνεται η αυτονομία της ΤΝ.
4. Να επενδύσουμε σε ανοιχτά και ελέγξιμα ευρωπαϊκά συστήματα
Η ορθή αντιμετώπιση είναι και ζήτημα ψηφιακής κυριαρχίας. Η εξάρτηση από κλειστά μοντέλα αμερικανικών ή κινεζικών εταιρειών μεταφέρει κρίσιμες δημόσιες λειτουργίες σε εξωευρωπαϊκές υποδομές.
Η Ευρώπη διαθέτει ήδη αξιόλογα μοντέλα ΤΝ:
- Mistral AI – Mistral Large 3: κορυφαίες επιδόσεις στην κατηγορία του, άδεια Apache 2.0 και open-weights. Τα βάρη είναι διαθέσιμα για τοπική εγκατάσταση, αλλά όχι πλήρης διαφάνεια στο εκπαιδευτικό περιεχόμενο και στη διαδικασία εκπαίδευσης. Παρέχει ισχυρή ευρωπαϊκή εναλλακτική με δυνατότητα εθνικού ελέγχου υποδομής.
- Apertus – Apertus 70B: πλήρως ανοιχτό σε κάθε επίπεδο, από τα δεδομένα έως τη διαδικασία εκπαίδευσης. Σχεδιασμένο ως δημόσιο αγαθό, πολυγλωσσικό και προσανατολισμένο στη συμμόρφωση με τον Κανονισμό ΤΝ της ΕΕ. Αποτελεί παράδειγμα θεσμικής διαφάνειας.
- EuroLLM – EuroLLM-9B: άδεια Apache 2.0, κάλυψη 24 γλωσσών της ΕΕ, προσανατολισμένο στη γλωσσική πολυμορφία και στη διαλειτουργικότητα δημόσιων υπηρεσιών.
- Velvet – Velvet-14B: άδεια Apache 2.0, ενεργειακά αποδοτικό μοντέλο, κατάλληλο για εγκατάσταση σε εθνικά κέντρα δεδομένων με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
- OpenEuroLLM – OpenEuroLLM: ευρωπαϊκή πρωτοβουλία υπό ανάπτυξη με ορίζοντα το 2026, που φιλοδοξεί να παράγει πλήρως ανοιχτή και θεσμικά ελέγξιμη στοίβα ΤΝ.
Η στρατηγική κατεύθυνση είναι σαφής: προτεραιότητα σε λύσεις με ανοικτές άδειες, δυνατότητα τοπικής εγκατάστασης και θεσμικό έλεγχο. Η δημόσια διοίκηση οφείλει να προτιμά μοντέλα που μπορούν να φιλοξενούνται σε εθνικές ή ευρωπαϊκές υποδομές.
5. Να εκπαιδεύσουμε τους χρήστες στα όρια της ΤΝ
Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι η τεχνολογία αλλά η παρερμηνεία της.
Οι δημόσιοι λειτουργοί πρέπει να γνωρίζουν ότι
• Το μοντέλο δεν «γνωρίζει»
• Μπορεί να επινοεί πηγές
• Η ευγλωττία δεν ισοδυναμεί με ακρίβεια
Η παιδεία ψηφιακής κριτικής ικανότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση θεσμικής ανθεκτικότητας.
6. Να διατηρούμε σαφή διαχωρισμό μεταξύ στατιστικής πρόβλεψης και κανονιστικής κρίσης
Η ανθρώπινη νοημοσύνη λειτουργεί με αξίες, ευθύνη και ερμηνεία. Η ΤΝ λειτουργεί με πιθανότητες. Η ΤΝ μπορεί να προτείνει την πιθανότερη διατύπωση μιας πολιτικής θέσης. Δεν μπορεί να αποφασίσει αν αυτή είναι συνταγματική, δίκαιη ή κοινωνικά επιθυμητή. Η σύγχυση μεταξύ στατιστικής ευστοχίας και κανονιστικής ορθότητας είναι θεσμικά επικίνδυνη.
7. Να υιοθετούμε αρχές διαφάνειας και λογοδοσίας
Κάθε χρήση ΤΝ στον δημόσιο τομέα πρέπει να συνοδεύεται από
• Δημοσιοποίηση του σκοπού χρήσης
• Τεκμηρίωση περιορισμών
• Δυνατότητα αμφισβήτησης από πολίτες
Η διαφάνεια είναι δημοκρατική υποχρέωση.
Συμπέρασμα
Η σημερινή ΤΝ είναι ισχυρό εργαλείο, όχι λογικό ον. Δεν έχει συνείδηση, δεν έχει κατανόηση, δεν έχει ευθύνη.
Η ορθή θεσμική στάση είναι νηφάλια:
• Τη χρησιμοποιούμε για επιτάχυνση και υποβοήθηση
• Δεν της εκχωρούμε κρίσιμη απόφαση
• Επενδύουμε σε ευρωπαϊκές, ανοιχτές και ελέγξιμες υποδομές
• Διατηρούμε τον άνθρωπο στο κέντρο της ευθύνης
Η δημοκρατία δεν απειλείται από την τεχνολογία. Απειλείται όταν εκχωρεί τη λογοδοσία της σε αδιαφανείς μηχανισμούς.
Πηγές άρθρου
“This is not the AI we were promised”, Michael Wooldridge: Ανάλυση της φύσης των σύγχρονων LLMs ως στατιστικών μοντέλων πρόβλεψης και όχι λογικών οντοτήτων: https://www.youtube.com/live/CyyL0yDhr7I
“Mistral AI, Mistral 7B & Mixtral Research”: Η Mistral AI αποτελεί το κορυφαίο ευρωπαϊκό παράδειγμα ανάπτυξης μοντέλων ανοιχτού κώδικα open-weights που επιτυγχάνουν υψηλή απόδοση με χαμηλό υπολογιστικό κόστος, ιδανικά για τοπική εγκατάσταση: https://mistral.ai/news/announcing-mistral-7b/
“Χαμηλού κόστους ελληνικά μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης: Τι μπορεί να κάνει η Ελλάδα σε 12 μήνες”: Πρόταση ανάπτυξης εθνικής στοίβας ΤΝ βασισμένης σε ανοιχτές τεχνολογίες και τοπικές υποδομές: https://opengov.ellak.gr/2026/02/07/chamilou-kostous-ellinika-montela-technitis-noimosinis-ti-mpori-na-kani-i-ellada-se-12-mines/
“Δημόσια πολιτική προμηθειών που ευνοεί την τοπική ανάπτυξη”: Τεκμηρίωση της ανάγκης επένδυσης σε τοπικές υπολογιστικές υποδομές και αποφυγής εξάρτησης από κλειστά οικοσυστήματα: https://obs.ellak.gr/2026/02/01/dimosia-politiki-promithion-pou-evnoi-tin-topiki-anaptixi-giati-ellada-ke-evropi-prepi-na-ependisoun-se-topikes-ipologistikes-ipodomes/