Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) είναι η πρώτη φορά που εμείς οι άνθρωποι μπορούμε να κάνουμε γνωστική εργασία έξω από το σώμα μας σε μεγάλη κλίμακα. Η μόνη συγκρίσιμη στιγμή είναι τα πρώτα χρόνια της Βιομηχανικής Επανάστασης. Τότε νέες τεχνολογίες, όπως η ατμομηχανή, έφεραν ένα τεράστιο άλμα στην ικανότητά μας να κάνουμε μηχανική εργασία έξω από το σώμα μας σε μεγάλη κλίμακα. Οι γνωστικές ικανότητες της ΤΝ μπορεί να ενσωματωθούν στη ζωή μας, στις επιχειρήσεις και στις κυβερνήσεις μας, μια διαδικασία που θα πάρει χρόνια, αν όχι δεκαετίες. Αν συμβεί αυτό, η κοινωνία θα είναι τόσο αγνώριστη όσο θα ήταν ο σύγχρονος κόσμος για έναν αγρότη της προβιομηχανικής εποχής. Κι όμως, οι Αμερικανοί, με μεγάλη πλειοψηφία, δηλώνουν ότι η ΤΝ προχωρά πολύ γρήγορα και ότι θα έχει αρνητική επίδραση στην κοινωνία.
Αυτή η σύμπτωση τεχνολογικής επανάστασης και δημόσιας δυσπιστίας χρειάζεται επείγουσα συζήτηση, και το σωστό πλαίσιο. Το ερώτημα δεν είναι αν είναι δυνατόν να αναπτυχθεί η ΤΝ χωρίς εκμετάλλευση, ούτε καν αν μπορούμε να εμπιστευτούμε τις εταιρείες ΤΝ να ενεργούν για το δημόσιο συμφέρον. Το ερώτημα είναι αν θα αναγνωρίσουμε ότι τα υπάρχοντα κοινωνικά και οικονομικά μας συστήματα αποτυγχάνουν να πετύχουν αυτά τα αποτελέσματα. Και αν μπορούμε να δράσουμε εγκαίρως για να κάνουμε δομικές αλλαγές.
Η σημερινή ΤΝ είναι βυθισμένη σε πολιτικά και οικονομικά συστήματα που αναπτύχθηκαν πριν από γενιές. Αυτά τα συστήματα δεν σχεδιάστηκαν ποτέ για να διαχειρίζονται την υπολογιστική ισχύ σε ευρεία κλίμακα, πόσο μάλλον την αυτοματοποιημένη γνωστική λειτουργία. Τα κενά αυτών των συστημάτων, και η τάση τους να γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης, είναι ο κύριος παράγοντας που καθορίζει πώς αναπτύσσεται, διατίθεται και χρησιμοποιείται η τεχνολογία.
Σε κάθε συζήτηση για τις δυνατότητες της ΤΝ, είναι σημαντικό να ξεχωρίζουμε την τεχνολογία από το κοινωνικοπολιτικό σύστημα μέσα στο οποίο είναι ενσωματωμένη. Το ότι τα συστήματα ΤΝ μπορεί να μην έχουν πλαίσιο, να μπερδεύουν γεγονότα ή να πέφτουν σε ανόητα κόλπα είναι τεχνολογικά προβλήματα. Επειδή οι μεγάλοι προγραμματιστές όπως η OpenAI και η Anthropic έδωσαν προτεραιότητα στην επίλυσή τους, τα συστήματα ΤΝ μπορούν πλέον να έχουν πιο εύκολα πρόσβαση σε πόρους όπως το διαδίκτυο ή το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Χρησιμοποιούν αυτούς τους πόρους πιο πειθαρχημένα και μένουν καλύτερα μέσα στα προστατευτικά τους όρια.
Ωστόσο, οι προγραμματιστές ΤΝ δεν φαίνεται να δίνουν προτεραιότητα σε άλλα τεχνολογικά προβλήματα. Τα μεγάλα μοντέλα ΤΝ εξακολουθούν να συμπεριφέρονται πολύ πιο δουλοπρεπώς από τους ανθρώπους. Λένε στους ανθρώπους αυτό που θέλουν να ακούσουν, ακόμη κι όταν δεν είναι αλήθεια ή δεν είναι προς το συμφέρον τους. Τα δημοφιλή μοντέλα ΤΝ τείνουν να απαντούν σε ερωτήσεις με αυτοπεποίθηση ακόμη κι όταν δεν έχουν την εκπαίδευση, τη γνώση ή τα στοιχεία για να στηρίξουν τους ισχυρισμούς τους. Και στις δύο περιπτώσεις, οι προγραμματιστές ΤΝ επιλέγουν να εκπαιδεύουν μοντέλα που ευχαριστούν τους χρήστες με κολακεία και με την εντύπωση επάρκειας. Δεν επιλέγουν να τα περιορίσουν ώστε να ενεργούν προς το συμφέρον των χρηστών και της κοινωνίας.
Αντίθετα, το να διασφαλίσουμε ότι τα μοντέλα ΤΝ ωφελούν ευρέως τους ανθρώπους, ότι το ενεργειακό τους κόστος κατανέμεται δίκαια, ότι οι περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις ελαχιστοποιούνται και ότι δεν κλέβουν περιεχόμενο και έσοδα από τους εκδότες, είναι όλα ζητήματα κινήτρων μέσα σε ένα καπιταλιστικό σύστημα.
Είναι εύκολο να συγχέουμε τα τεχνολογικά προβλήματα με τα προβλήματα του καπιταλισμού. Ήδη από το 2021, ο συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας και σχολιαστής της ΤΝ Ted Chiang είπε ότι «οι περισσότεροι φόβοι για την ΤΝ γίνονται καλύτερα κατανοητοί ως φόβοι για τον καπιταλισμό». Δεν πρόκειται για την τεχνολογία καθαυτή. Πρόκειται για το ποιος την ελέγχει και για το πώς θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον μας.
Φανταστείτε έναν βοηθό ΤΝ για έναν γιατρό. Μπορούμε να φανταστούμε ότι θα επηρεάσει το επάγγελμα με έναν από δύο τρόπους. Η ΤΝ θα μπορούσε να δώσει στον γιατρό περισσότερο χρόνο για τα ανθρώπινα κομμάτια της δουλειάς του: να περνά περισσότερο χρόνο με τους ασθενείς του, να ακούει πιο προσεκτικά τις ανάγκες τους, να εξηγεί τα πράγματα πιο αναλυτικά. Ή οι διευθυντές του ιατρείου θα μπορούσαν να του δώσουν πενταπλάσιους ασθενείς και να απολύσουν τους άλλους τέσσερις. Το ποιος από τους δύο δρόμους θα επικρατήσει δεν είναι ζήτημα τεχνολογίας. Είναι ζήτημα κινήτρων της αγοράς.
Τα δύο συνδέονται, φυσικά. Ο καπιταλισμός κατευθύνει την τεχνολογία και η τεχνολογία κατευθύνει τις αγορές. Αλλά αν τα κρατάμε χωριστά, καταλαβαίνουμε ότι ως κοινωνία έχουμε μπροστά μας ανεξάρτητες επιλογές τόσο στον τεχνολογικό όσο και στον κοινωνικοπολιτικό άξονα, επιλογές που δεν χρειάζεται να είναι συνδεδεμένες.
Ας πάρουμε για παράδειγμα το κόστος της ΤΝ. Τα κορυφαία αμερικανικά εργαστήρια διαφημίζουν στους επενδυτές ότι τα μοντέλα αιχμής τους είναι πολύ ακριβά και ενεργοβόρα. Υπάρχουν σημαντικές τεχνολογικές προκλήσεις στη βελτίωση της ενεργειακής τους απόδοσης, αλλά τα κοινωνικοπολιτικά ερωτήματα είναι πιο ουσιώδη. Είναι εταιρική απόφαση, που παίρνεται υπό τα κίνητρα της καπιταλιστικής αγοράς, να κυνηγούν διαρκώς νέα μοντέλα που μετακινούν σταδιακά τα όρια, με τεράστιο κεφαλαιακό κόστος, και να τα χρησιμοποιούν, όπως φαίνεται, παντού. Τίποτα στην τεχνολογία της ΤΝ δεν επιβάλλει τα μοντέλα να επανεκπαιδεύονται συνεχώς, στη μεγαλύτερη δυνατή κλίμακα. Ούτε ότι πρέπει να τρέχουν σε κάθε αναζήτηση στο διαδίκτυο, σε κάθε αλληλεπίδραση με το τηλέφωνό σας και κάθε φορά που περνάτε μπροστά από μια κάμερα ασφαλείας.
Σε ένα διαφορετικό πολιτικό και οικονομικό σύστημα, Κινέζοι προγραμματιστές παράγουν, και στη συνέχεια διαθέτουν δωρεάν, μικρότερα, πιο αποδοτικά και πιο οικονομικά μοντέλα. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ επιδιώκει να περιορίσει την πρόσβαση της Κίνας στα πιο προηγμένα τσιπ. Η Κίνα, από την πλευρά της, ποντάρει στο ότι θα ωφεληθεί αν δώσει κίνητρα στους τεχνολογικούς της κολοσσούς να δημιουργούν πιο λιτά, πιο ανοιχτά μοντέλα που χρησιμοποιούν περισσότερο κοινό, εμπορικά διαθέσιμο υλικό. Πρόκειται για μοντέλα που μπορούν να εκπαιδευτούν με παλαιότερα τσιπ και να τρέξουν ακόμη και σε προσωπικούς υπολογιστές. Το πλεονέκτημα που περιμένει είναι η ευρεία χρήση και, ίσως, η κινεζική εθνική επιρροή.
Υπάρχουν και άλλοι δρόμοι ανάπτυξης της ΤΝ που δεν υπηρετούν ούτε ιδιωτικά κεφαλαιακά κέρδη ούτε αυταρχικά καθεστώτα, αλλά ένα δημοκρατικό δημόσιο συμφέρον. Το καλύτερο παράδειγμα έρχεται από την Ελβετία. Εκεί δημόσιοι θεσμοί, όπως φορείς χρηματοδότησης έρευνας, πανεπιστήμια και κέντρα υπερυπολογιστών, συνεργάστηκαν για να δημιουργήσουν ένα μοντέλο ΤΝ με το όνομα Apertus. Έχει εκπαιδευτεί αποκλειστικά σε δεδομένα για τα οποία έχει επιβεβαιωθεί ότι έχουν άδεια χρήσης για ΤΝ (δεν είναι κλεμμένα). Έχει εκπαιδευτεί σε προϋπάρχουσα δημόσια υπολογιστική υποδομή, με ανανεώσιμη υδροηλεκτρική ενέργεια. Οι δημιουργοί του έχουν κίνητρο να παράγουν ένα δημόσιο αγαθό, όχι ιδιωτικό κέρδος.
Είναι επικίνδυνο να συγχέουμε τα τεχνολογικά προβλήματα με τα κοινωνικοπολιτικά. Δημοφιλείς προτάσεις, όπως η παύση της έρευνας στην ΤΝ, τα μορατόρια στην ανάπτυξη κέντρων δεδομένων ή η υποβολή των μοντέλων αιχμής σε ομοσπονδιακό κυβερνητικό έλεγχο, παρουσιάζονται όλες ως απαντήσεις σε προβλήματα της τεχνολογικής ανάπτυξης της ΤΝ. Όμως δεν λαμβάνουν υπόψη τα ευρύτερα κοινωνικά προβλήματα που την καθορίζουν. Η επιτυχία της Κίνας με την ανάπτυξη ανοιχτών μοντέλων αιχμής, με την έγκριση της κυβέρνησης, δείχνει πόσο μάταιο είναι να κρατάμε την τεχνολογία ΤΝ ως εθνικό μυστικό ή να δεσμευόμαστε ότι θα περιορίσουμε τη χρήση της.
Η ΤΝ είναι ήδη πραγματικά χρήσιμη για ένα ευρύ φάσμα εργασιών. Μπορεί να γίνει εργαλείο για το δημόσιο καλό, αν επιλέξουμε να λύσουμε τα κοινωνικοπολιτικά της προβλήματα. Στόχος μας δεν πρέπει να είναι να επιβραδύνουμε τον ρυθμό βελτίωσής της ή την κλίμακα χρήσης της. Πρέπει να την απομακρύνουμε από τη συγκέντρωση εξουσίας και να την κατευθύνουμε προς το δημόσιο όφελος. Μπορούμε να δημιουργήσουμε βιώσιμη ΤΝ, ελαχιστοποιώντας τις περιβαλλοντικές και ενεργειακές επιπτώσεις της. Και μπορούμε να κατανείμουμε δίκαια τα υλικά οφέλη που παράγει.
Η υπεύθυνη ενσωμάτωση μιας τεχνολογίας τόσο ανατρεπτικής όσο η ΤΝ απαιτεί δομικές μεταρρυθμίσεις. Για να σχεδιάσουμε αυτές τις μεταρρυθμίσεις, πρέπει να αποσυνδέσουμε τις κοινωνικές από τις τεχνολογικές πλευρές της ΤΝ. Οι εταιρείες, μαζί και οι τεχνολογικοί κολοσσοί, πρέπει να υποχρεωθούν να πληρώνουν το ενεργειακό και περιβαλλοντικό κόστος της ανάπτυξής της. Τα κέρδη πρέπει να φορολογούνται επαρκώς και να αναδιανέμονται. Η νομοθεσία περί ανταγωνισμού πρέπει να εφαρμόζεται αυστηρά. Οι επιχειρήσεις πρέπει να έχουν καταπιστευτική ευθύνη απέναντι σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, όχι μόνο στους πλειοψηφικούς μετόχους τους. Αυτές οι επιτακτικές μεταρρυθμίσεις απαντούν στα προβλήματα του καπιταλισμού που η ΤΝ επιδεινώνει, ακόμη κι αν δεν αφορούν ειδικά την τεχνολογία.
Πηγή άρθρου: https://www.techpolicy.press/