Μια καρέκλα στο τραπέζι των ανεξάρτητων

Η εβδομάδα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ μάς άφησε δύο κείμενα για την τεχνητή νοημοσύνη που αξίζει να διαβαστούν μαζί. Το πρώτο είναι η τελευταία ομιλία του Εμανουέλ Μακρόν ως προέδρου της Γαλλίας από το βήμα της Συνέλευσης [1]. Το δεύτερο, μια μέρα νωρίτερα, ήταν μια έκκληση για τον έλεγχο των πιο προηγμένων μοντέλων ΤΝ, με πρωτοβουλία του Φινλανδού προέδρου Αλεξάντερ Στουμπ και του Νορβηγού πρωθυπουργού Γιόνας Γκαρ Στέρε [2]. Ανάμεσά τους, από το ίδιο βήμα, ο Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε κάθε ιδέα για παγκόσμιους κανόνες [1].

Ο Μακρόν μίλησε για κυριαρχία. Περιέγραψε έναν κόσμο όπου για την ΤΝ θα αποφασίζουν δύο δυνάμεις ή, ακριβέστερα, λίγοι οικονομικοί παίκτες, ακόμη και για το μέλλον των κοινωνιών μας. Κάλεσε όσα κράτη δεν θέλουν να γίνουν «υποτελείς» της μιας ή της άλλης υπερδύναμης σε μια «συμμαχία των ανεξάρτητων». Τους ζήτησε να ενώσουν την υπολογιστική τους ισχύ και τις επενδύσεις τους για ένα ανοιχτό frontier μοντέλο το οποίο θα μοιράζονται [3]. Η έκκληση του Ελσίνκι και του Όσλο μιλά για έλεγχο. Ζητά η ΤΝ να μένει υπό ανθρώπινη εποπτεία και να αναπτύσσεται σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Ζητά επίσης ανεξάρτητη αξιολόγηση με επαρκή πρόσβαση πριν από κάθε διάθεση και θέτει το ενδεχόμενο ενός διεθνούς θεσμού που θα επαληθεύει, χωρίς να διευρυνθεί το χάσμα ανάμεσα στις χώρες [2]. Ο Μακρόν δήλωσε ότι τη στηρίζει [3].

Οι δύο προτάσεις χρειάζονται η μία την άλλη. Ένας αξιολογητής που λαμβάνει τόση πρόσβαση όση του επιτρέπει η εταιρεία παραμένει φιλοξενούμενος, όσο καλές κι αν είναι οι προθέσεις όλων. Με τα ανοιχτά μοντέλα η επαλήθευση δύναται να λειτουργεί δικαίωμα, ενώ με κλειστά παραμένει παραχώρηση. Από την άλλη, η ανοιχτότητα χωρίς κοινούς κανόνες αφήνει τα ισχυρότερα εργαλεία της εποχής σε όποιον μπορεί να τα αξιοποιήσει. Όσοι δουλεύουμε με το ανοιχτό λογισμικό γνωρίζουμε στην πράξη ότι ένα πρόγραμμα του οποίου τον κώδικα βλέπεις μπορείς να το ελέγξεις, να το διορθώσεις, να το κρατήσεις ζωντανό ακόμα κι όταν ο κατασκευαστής του εξαφανιστεί, ενώ με ένα κλειστό πρόγραμμα εναποθέτεις τις ελπίδες για τη βιωσιμότητά του στην καλή σου τύχη. Το ίδιο ισχύει, σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, για την τεχνητή νοημοσύνη. Αν η κοινή ισχύς που ζητά ο Μακρόν συναντηθεί με τους κοινούς κανόνες που ζητούν το Ελσίνκι και το Όσλο, η Ευρώπη και οι σύμμαχοί της θα έχουν κάτι να αντιτάξουν και στον νόμο του ισχυρότερου και στην κατάργηση κάθε κανόνα.

Για την Ελλάδα αυτή η συζήτηση θα έπρεπε να είναι πιο οικεία απ’ όσο φαίνεται. Η ελληνική διπλωματία έχει στηρίξει την ασφάλεια της χώρας στο διεθνές δίκαιο, γνωρίζοντας ότι οι κανόνες προστατεύουν πρώτα όσους δεν επιβάλλονται με τη δύναμη. Η κεντρική φράση της φινλανδονορβηγικής έκκλησης είναι γραμμένη στη δική της γλώσσα. Η έκκληση μένει ανοιχτή για υπογραφές. Ήδη υπογράφουν η πρόεδρος της Κομισιόν, πολλοί από τους στενότερους εταίρους μας και, για όποιον θέλει να το προσέξει, η γειτονική Τουρκία.

Το ίδιο ισχύει για τα παιδιά, όπου η χώρα έχει ήδη κερδίσει κύρος. Η πρωτοβουλία για τα social media στους κάτω των 15 έβαλε την Αθήνα στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής συζήτησης [4]. Ο συνασπισμός για τα δικαιώματα των παιδιών στην εποχή της ΤΝ, που ανακοίνωσε ο Μακρόν μαζί με την Κένυα, την Ισπανία και την Αυστραλία, θα μπορούσε να είναι η φυσική συνέχεια αυτής της δουλειάς. Όσο τα εργαλεία ΤΝ μπαίνουν στις σχολικές τάξεις, με όποιον συνεργάτη κι αν επιλεγεί [5], τόσο πολυτιμότεροι γίνονται οι κοινοί κανόνες ανεξάρτητης αξιολόγησης.

Στη συμμαχία των ανεξάρτητων, τέλος, κανείς δεν γίνεται υπολογίσιμος επειδή απλώς προσέρχεται. Μετράει τι φέρνει μαζί του. Η Ελλάδα μπορεί να φέρει κάτι που δεν θα φέρει κανείς άλλος για λογαριασμό της: τη γλώσσα της. Ένα κοινό μοντέλο θα μιλά τόσο καλά ελληνικά όσο καλά είναι τα ελληνικά δεδομένα που θα το εκπαιδεύσουν. Στην ΕΕΛΛΑΚ, με το GlossAPI, ένα ανοιχτό σώμα κειμένων με ελεύθερες άδειες, που στηρίζεται στην αρχή πως ό,τι παράγεται με δημόσιο χρήμα είναι δημόσιο αγαθό [6]. Η Ελλάδα μπορεί να φέρει επίσης μια εμπειρία και κουλτούρα συνεργασίας. Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ χρηματοδοτήθηκε από κοινού με το EuroHPC [7], ενώ η Επιτροπή προτείνει ήδη ομοσπονδία δημόσιων υποδομών cloud [8]. Για μια χώρα του μεγέθους μας, η ομοσπονδοποίηση των πόρων είναι ένας ρεαλιστικός δρόμος προς την κλιμάκωση, αρκεί να συμμετέχει ως συνεισφέρουσα. Και το αίτημα ώστε κάθε μοντέλο να είναι πλήρως ανοιχτό, με δεδομένα, κώδικα και βάρη, θα έδινε στην Ελλάδα ρόλο συνδιαμορφωτή σε μια συμμαχία που ακόμη ψάχνει τους όρους της.

Ο Μακρόν έκλεισε ζητώντας να μην παραχωρήσουμε τίποτα στο πνεύμα της εποχής. Αυτό το πνεύμα ψιθυρίζει συχνά ότι αρκεί να είσαι καλός χρήστης των εργαλείων που φτιάχνουν άλλοι. Η ανεξαρτησία, όμως, κρίνεται πάντα από τις συμμαχίες που επιλέγεις να χτίσεις.

Παραπομπές άρθρου.