Στις 3 Ιουνίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το νέο Πακέτο Τεχνολογικής Ανεξαρτησίας (Technological Sovereignty Package), στο οποίο περιλαμβάνεται και η νέα Στρατηγική για το Ανοιχτό Λογισμικό (Open Source Strategy). Η πρωτοβουλία αυτή σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στην ψηφιακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από ιδιόκτητες τεχνολογίες και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής αυτονομίας.
Η πρόκληση της εξάρτησης από ιδιόκτητο λογισμικό
Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση δαπανά περίπου 264 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για προϊόντα και υπηρεσίες πληροφορικής, με το μεγαλύτερο μέρος αυτών των δαπανών να κατευθύνεται σε ιδιόκτητες λύσεις λογισμικού. Η κατάσταση αυτή έχει δημιουργήσει μακροχρόνιες εξαρτήσεις από συγκεκριμένους προμηθευτές και έχει περιορίσει την ευελιξία των δημόσιων οργανισμών και επιχειρήσεων. Η νέα στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναγνωρίζει το Ελεύθερο και Ανοιχτό Λογισμικό ως στρατηγικό εργαλείο για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης. Παράλληλα, αναδεικνύει τις θεμελιώδεις ελευθερίες που το συνοδεύουν: τη δυνατότητα χρήσης, μελέτης, διαμοιρασμού και βελτίωσης του λογισμικού.
Η αρχή «Open Source First»
Κεντρικό στοιχείο της νέας πολιτικής αποτελεί η εισαγωγή της αρχής «Open Source First» μέσω του επερχόμενου νομοθετήματος Cloud and AI Development Act (CADA). Σύμφωνα με αυτήν, οι δημόσιες διοικήσεις θα πρέπει να προτιμούν λύσεις ανοιχτού λογισμικού στις προμήθειες λογισμικού για υποδομές cloud και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Επιπλέον, το λογισμικό που αναπτύσσεται ή αποκτάται με δημόσιους πόρους θα πρέπει να είναι διαθέσιμο για επαναχρησιμοποίηση από άλλους δημόσιους φορείς. Η προσέγγιση αυτή στοχεύει στη μείωση του φαινομένου του «vendor lock-in», δηλαδή της εξάρτησης από έναν μόνο προμηθευτή τεχνολογικών λύσεων. Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι η επιτυχία της στρατηγικής θα εξαρτηθεί από την αποτελεσματική εφαρμογή της και την αποφυγή πιθανών παραθύρων που θα μπορούσαν να περιορίσουν την πρακτική της επίδραση.
Στήριξη της ευρωπαϊκής καινοτομίας
Η νέα στρατηγική δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη στήριξη των ευρωπαϊκών μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον χώρο του ανοιχτού λογισμικού. Για τον σκοπό αυτό προβλέπονται νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις δημόσιες προμήθειες, οι οποίες θα διευκολύνουν τη συμμετοχή μικρότερων ευρωπαϊκών παρόχων σε διαγωνισμούς που μέχρι σήμερα ευνοούσαν κυρίως μεγάλους διεθνείς προμηθευτές. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση θέτει ως προτεραιότητα την ανάπτυξη ανοιχτών τεχνολογιών σε κρίσιμους τομείς όπως οι μικροεπεξεργαστές RISC-V, οι πλατφόρμες cloud, τα πλαίσια ανάπτυξης τεχνητής νοημοσύνης και τα ελεύθερα λειτουργικά συστήματα για κινητές συσκευές.
Χρηματοδότηση και στόχοι έως το 2030
Για την υλοποίηση της στρατηγικής, η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει να διαθέσει 2 δισεκατομμύρια ευρώ σε ορίζοντα επτά ετών. Το ποσό αυτό θα χρηματοδοτήσει δράσεις ανάπτυξης και συντήρησης κρίσιμων έργων ανοιχτού λογισμικού, συμπεριλαμβανομένων μηχανισμών σταθερής χρηματοδότησης για βασικές ψηφιακές υποδομές. Παρότι το ποσό θεωρείται σημαντικό, παραμένει μικρό σε σύγκριση με τις ετήσιες δαπάνες των 264 δισεκατομμυρίων ευρώ για ιδιόκτητο λογισμικό και υπηρεσίες. Επιπλέον, η Επιτροπή στοχεύει, σε συνεργασία με τα κράτη-μέλη και τις Ευρωπαϊκές Κοινοπραξίες Ψηφιακών Υποδομών (EDICs), να φτάσει τα 30 εκατομμύρια ενεργούς χρήστες εργαλείων συνεργασίας και ασφαλούς ανταλλαγής μηνυμάτων βασισμένων σε ανοιχτό λογισμικό έως το 2030.
Εκπαίδευση και ψηφιακή ανεξαρτησία
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στον τομέα της εκπαίδευσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη για ανεξάρτητα ψηφιακά εργαλεία στα σχολεία και τα πανεπιστήμια και σχεδιάζει να υποστηρίξει την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης σουίτας ανοιχτού λογισμικού για εκπαιδευτικά ιδρύματα. Παράλληλα, προβλέπεται η προώθηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και καταρτίσεων που δεν θα εξαρτώνται από συγκεκριμένους προμηθευτές τεχνολογίαΔιαβάστε εδώ τη νέα στρατηγική της ΕΕς.
Η νέα Στρατηγική για το Ανοιχτό Λογισμικό αποτελεί μία από τις πιο φιλόδοξες προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει την ψηφιακή της κυριαρχία και να δημιουργήσει ένα πιο ανοιχτό, ανταγωνιστικό και βιώσιμο τεχνολογικό οικοσύστημα. Αν εφαρμοστεί αποτελεσματικά, μπορεί να συμβάλει στη μείωση της εξάρτησης από εξωτερικούς τεχνολογικούς παρόχους, να ενισχύσει την ευρωπαϊκή καινοτομία και να προσφέρει μεγαλύτερη διαφάνεια και έλεγχο στις δημόσιες ψηφιακές υποδομές. Ωστόσο, η πραγματική επιτυχία της θα κριθεί από την υλοποίηση των μέτρων και τη δέσμευση των κρατών-μελών να υιοθετήσουν στην πράξη τις αρχές του ανοιχτού λογισμικού.