Τον Σεπτέμβριο του 2011, οκτώ χώρες συνυπέγραψαν τη Διακήρυξη για την Ανοιχτή Διακυβέρνηση και ίδρυσαν το Open Government Partnership (OGP), με αφετηρία μια απλή αλλά ριζοσπαστική ιδέα: οι κυβερνήσεις οφείλουν να υπηρετούν τους πολίτες — και λειτουργούν καλύτερα όταν είναι διαφανείς, λογοδοτούν και ανοίγουν τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων στη συμμετοχή των πολιτών. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, το 2026, η πρωτοβουλία γιορτάζει την επέτειό της έχοντας εξελιχθεί σε ένα παγκόσμιο κίνημα: 73 κράτη-μέλη, περισσότερες από 135 τοπικές και περιφερειακές κυβερνήσεις και χιλιάδες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών συνεργάζονται σήμερα κάτω από την ομπρέλα του OGP.
Από την ιδέα στα απτά αποτελέσματα
Ο απολογισμός των δεκαπέντε ετών δεν είναι απλώς ποσοτικός. Μέσα από τα εθνικά και τοπικά σχέδια δράσης έχουν συν-διαμορφωθεί πάνω από 5.600 μεταρρυθμίσεις που άλλαξαν τον τρόπο λειτουργίας κυβερνήσεων και θεσμών σε όλο τον πλανήτη. Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά επιτεύγματα που αναδεικνύει το ίδιο το OGP στην επετειακή καμπάνια «15 Years of OGP»:
Διαφάνεια πραγματικών δικαιούχων. Η δημοσιοποίηση των πραγματικών ιδιοκτητών των εταιρειών (beneficial ownership) εξελίχθηκε σε παγκόσμιο πρότυπο. Ξεκινώντας από το βρετανικό μητρώο του 2016, σχεδόν 40 χώρες προχώρησαν σε αντίστοιχες μεταρρυθμίσεις, βάζοντας φρένο στις ανώνυμες εταιρικές δομές που διευκολύνουν τη διαφθορά, τη φοροδιαφυγή και τις παράνομες χρηματοοικονομικές ροές — με εκατομμύρια δολάρια να έχουν εξοικονομηθεί ή ανακτηθεί.
Δικαίωμα στην πληροφόρηση. Πέντε από τα δέκα ισχυρότερα θεσμικά πλαίσια για την πρόσβαση στη δημόσια πληροφορία παγκοσμίως προωθήθηκαν μέσα από δεσμεύσεις του OGP, ενισχύοντας το κράτος δικαίου.
Ανοιχτές δημόσιες συμβάσεις. Οι μεταρρυθμίσεις ανοιχτής συμβασιοποίησης (open contracting) φωτίζουν το πού και πώς δαπανάται το δημόσιο χρήμα, αυξάνουν τον ανταγωνισμό και ανοίγουν επιχειρηματικές ευκαιρίες σε περισσότερους.
Πέρα από την εκτελεστική εξουσία. Πάνω από το 90% των μελών εμπλέκουν πλέον κοινοβούλια, δικαστική εξουσία και τοπική αυτοδιοίκηση, ενώ πάνω από το 80% διαθέτουν θεσμοθετημένα πολυσυμμετοχικά φόρουμ όπου οι πολίτες συνδιαμορφώνουν αποφάσεις. Τοπικές καινοτομίες σε χώρες όπως η Γερμανία, το Μαρόκο και η Εσθονία αναβαθμίστηκαν σε εθνικά πρότυπα, αποδεικνύοντας ότι η καινοτομία «ταξιδεύει» από την πόλη προς το κράτος.
Στην καρδιά όλων αυτών βρίσκεται το μοντέλο της συν-δημιουργίας (co-creation): κυβερνήσεις και κοινωνία των πολιτών σχεδιάζουν μαζί τις μεταρρυθμίσεις, τις υλοποιούν και λογοδοτούν αμοιβαία, με τον Ανεξάρτητο Μηχανισμό Αξιολόγησης (IRM) να παρακολουθεί την πρόοδο κάθε χώρας.
Μια επέτειος σε κρίσιμη συγκυρία
Όπως σημειώνει στην ανοιχτή επιστολή του για την επέτειο ο διευθύνων σύμβουλος του OGP, Aidan Eyakuze, τα δεκαπέντε χρόνια συμπληρώνονται σε μια δύσκολη στιγμή για τις δημοκρατίες: αυξανόμενη πόλωση, πτώση της εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς, πιέσεις στον χώρο της κοινωνίας των πολιτών και ένα πολυμερές σύστημα υπό δοκιμασία. Οι αποφάσεις που λαμβάνουν σήμερα οι κυβερνήσεις — για την τεχνητή νοημοσύνη, το κλίμα, τα δημόσια οικονομικά και την ασφάλεια — θα καθορίσουν τις επόμενες γενιές.
Ακριβώς γι’ αυτό, υποστηρίζει το OGP, η ανοιχτή διακυβέρνηση δεν ήταν ποτέ πιο αναγκαία: οι ανοιχτές κοινωνίες είναι πιο ανθεκτικές, πιο καινοτόμες και πιο συμπεριληπτικές, ενώ η διαφάνεια και η λογοδοσία μειώνουν τους κινδύνους διαφθοράς και οδηγούν σε καλύτερα αποτελέσματα.
Στο πλαίσιο της επετείου, η Συμμαχία ανανεώνεται σε δύο άξονες. Πρώτον, το επικαιροποιημένο Πλαίσιο Δράσης (Action Framework) του 2026 δίνει στα μέλη μεγαλύτερη ευελιξία να προωθούν μεταρρυθμίσεις με ρυθμό και κλίμακα προσαρμοσμένα στο δικό τους πλαίσιο, αξιοποιώντας πολιτικά «παράθυρα ευκαιρίας» και διατηρώντας τη δυναμική ακόμη και σε περιόδους πολιτικών μεταβάσεων. Δεύτερον, αναβαθμίζονται οι υπηρεσίες προς τα μέλη, με στόχο πιο ευέλικτη και ουσιαστική υποστήριξη και, τελικά, να γίνει η ανοιχτή διακυβέρνηση ο κανόνας σε κάθε χώρα και κάθε επίπεδο διοίκησης.
Η φετινή Open Gov Week, με περισσότερες από 1.500 εκδηλώσεις σε πάνω από 40 χώρες, έδειξε ότι η κοινότητα των μεταρρυθμιστών παραμένει ζωντανή — και ότι μεγάλο μέρος της ενέργειας και του πειραματισμού συμβαίνει πλέον σε τοπικό επίπεδο.
Το μήνυμα της επετείου συμπυκνώνεται σε μια φράση της ηγεσίας του OGP: τα πρώτα δεκαπέντε χρόνια απέδειξαν ότι η θετική αλλαγή είναι εφικτή· τα επόμενα δεκαπέντε πρέπει να την κάνουν αναπόφευκτη. Η ατζέντα του μέλλοντος είναι ήδη εδώ: αλγοριθμική λογοδοσία και διαφάνεια των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, δημοκρατική ψηφιακή διακυβέρνηση, καταπολέμηση των παράνομων χρηματοοικονομικών ροών, διαφανής και συμμετοχική κλιματική δράση, προστασία του πολιτικού χώρου (civic space) και προληπτική, εξ ορισμού, δημοσιοποίηση της δημόσιας πληροφορίας.
Το OGP φιλοδοξεί να παραμείνει ο «συνδετικός ιστός» που ενώνει μεταρρυθμιστές ανάμεσα σε επίπεδα διακυβέρνησης, περιφέρειες και θεματικές προτεραιότητες. Γιατί, όπως έδειξαν αυτά τα δεκαπέντε χρόνια, κυβερνήσεις και κοινωνία των πολιτών μπορούν να πετύχουν μαζί όσα καμία πλευρά δεν μπορεί να πετύχει μόνη της.
Πηγή άρθρου: https://www.opengovpartnership.org/c