Μπορεί μισό τοις εκατό του αμυντικού προϋπολογισμού της ΕΕ να αλλάξει το τοπίο της ευρωπαϊκής ψηφιακής ανεξαρτησίας; Οι υπεύθυνοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής φαίνεται να το πιστεύουν — και ο δρόμος περνά μέσα από τον ανοιχτό κώδικα.
Η δέσμη μέτρων για την τεχνολογική κυριαρχία (European Tech Sovereignty package), που δημοσιεύθηκε στις αρχές Ιουνίου, φιλοδοξεί να επαναχαράξει την τεχνολογική πορεία της ΕΕ: υγιέστερες αγορές, λιγότερες εξαρτήσεις και, τελικά, ψηφιακή αυτονομία. Πέρα από τους ημιαγωγούς, την τεχνητή νοημοσύνη και το cloud, κρύβει ένα στοιχείο που περνά συχνά απαρατήρητο — την πρώτη ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή στρατηγική για το ανοιχτό λογισμικό (open source), σχεδιασμένη να τροφοδοτήσει την καινοτομία σε κάθε βιομηχανικό κλάδο.
Κι ένας από τους κλάδους που επηρεάζονται περισσότερο, αν και δεν βρίσκεται στο επίκεντρο, είναι η άμυνα και το διάστημα. Δεν είναι τυχαίο: η αμυντική βιομηχανία πρωτοστατεί ιστορικά στην τεχνολογική καινοτομία, και η Επιτροπή γνωρίζει ότι πρέπει να τρέξει για να προλάβει τις εξελίξεις σε ένα γεωπολιτικό τοπίο που αλλάζει διαρκώς. Ο οδικός χάρτης «Preserving Peace – Defence Readiness Roadmap 2030», που δημοσιεύθηκε στα τέλη του 2025, έρχεται σε συνέχεια Λευκής Βίβλου της Επιτροπής και της Ύπατης Εκπροσώπου Kaja Kallas, με έναν σαφή στόχο: να καλυφθούν έως το 2030 τα κενά ικανοτήτων της αμυντικής βιομηχανίας στους πιο κρίσιμους τομείς.
Το κλειδί λέγεται «προμήθειες»
Εκεί όπου συναντώνται η ανοιχτή καινοτομία και η άμυνα, ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας. Και ο ισχυρότερος συνδετικός κρίκος είναι, ίσως αναπάντεχα, οι δημόσιες προμήθειες.
Το σκεπτικό είναι απλό. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι η ατμομηχανή της φρέσκιας καινοτομίας — αλλά, όπως παραδέχεται και η Λευκή Βίβλος Readiness 2030, τους λείπουν τα κεφάλαια. Όταν το κράτος προμηθεύεται τεχνολογίες ανοιχτού κώδικα διπλής χρήσης (χρήσιμες τόσο για πολιτικούς όσο και για στρατιωτικούς σκοπούς), ωφελεί άμεσα αυτές τις επιχειρήσεις, ρίχνει τον πήχη εισόδου για νέους παίκτες και εξασφαλίζει ότι το δημόσιο χρήμα ξοδεύεται διαφανώς και αποδοτικά.
Το ίδιο επιχείρημα ισχύει και για τις αμυντικές δαπάνες — και εδώ τα νούμερα εντυπωσιάζουν. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας, οι χώρες της ΕΕ δαπάνησαν περίπου 381 δισ. ευρώ για την άμυνα το 2025. Αν σκεφτεί κανείς ότι η ψηφιακή υποδομή στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον ανοιχτό κώδικα, ένα κλάσμα αυτού του ποσού θα αρκούσε για τη συντήρηση κρίσιμου λογισμικού διπλής χρήσης ή για αμυντική έρευνα. Η αριθμητική είναι αποκαλυπτική: μόλις το μισό τοις εκατό των αμυντικών δαπανών θα διπλασίαζε τα 2 δισ. ευρώ που φιλοδοξεί να κινητοποιήσει η Επιτροπή για τη στρατηγική ανοιχτού κώδικα.
Από τα τσιπς έως τα drones
Η δέσμη περιλαμβάνει επίσης σχέδιο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής παραγωγής ημιαγωγών — και δεν είναι λεπτομέρεια. Τα τσιπς τροφοδοτούν τα πάντα, από υπολογιστές μέχρι drones και μη επανδρωμένα οχήματα, ενώ η εξάρτηση από ξένους προμηθευτές αφήνει τις αλυσίδες εφοδιασμού εκτεθειμένες. Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι το ανοιχτό υλικό (open hardware): αρχιτεκτονικές όπως το RISC-V μπορούν να αλλάξουν τους όρους, και η αμυντική χρηματοδότηση θα μπορούσε να επιταχύνει την ανάπτυξη ανοιχτών προτύπων για μικροτσίπ — με οφέλη που θα ξεχειλίσουν και στον πολιτικό τομέα.
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη πρέπει να θωρακιστεί απέναντι σε εχθρικά drones. Ο οδικός χάρτης Readiness 2030 βάζει στο τραπέζι τις Ευρωπαϊκές Εμβληματικές Πρωτοβουλίες Ετοιμότητας, με αιχμή του δόρατος την Ευρωπαϊκή Ασπίδα Άμυνας κατά των Drones. Έξι χώρες του ΝΑΤΟ συνορεύουν με τη Ρωσία και τη Λευκορωσία — και κοινές προμήθειες συστημάτων άμυνας βασισμένων σε ανοιχτή τεχνολογία θα εξασφάλιζαν διαλειτουργικότητα εξ ορισμού και, σε ώρα κρίσης, ταχεία επέκταση της κάλυψης σε όλη την ΕΕ. Χωρίς να ξεχνάμε το πιο πρόσφατο μάθημα: η επένδυση σε drones ανοιχτού κώδικα θα άνοιγε δρόμο για να αξιοποιηθούν τα διδάγματα από την εμπειρία της Ουκρανίας.
Ένα μοντέλο που έχει ήδη δοκιμαστεί
Η άμυνα, βέβαια, έχει τους δικούς της κανόνες ως προς το πόσο «ανοιχτή» μπορεί να είναι. Κάθε κλάδος έχει τις ανάγκες του. Ωστόσο, όπως δείχνει η προηγούμενη δουλειά του OpenForum Europe, το Γραφείο Προγράμματος Ανοιχτού Κώδικα (OSPO) είναι ήδη ένα δοκιμασμένο μοντέλο διακυβέρνησης για τη βιώσιμη διαχείριση του ανοιχτού λογισμικού. Καθώς η Επιτροπή στοχεύει να ενισχύσει τα OSPO του δημόσιου τομέα, οι ένοπλες δυνάμεις έχουν την ευκαιρία να αντιγράψουν τη συνταγή και να στήσουν τα δικά τους αντίστοιχα γραφεία.
Η λογική δεν είναι διαφορετική απ’ ό,τι σε τομείς όπως η ενέργεια, τα δίκτυα ή οι μεταφορές: όταν οι εμπλεκόμενοι συνεργάζονται στα κοινά ψηφιακά θεμέλια, ωφελούνται όλοι — και η ανοιχτότητα χτίζει πιο ανθεκτικά συστήματα. Το ζητούμενο τώρα είναι σαφές: το οικοσύστημα ανοιχτού κώδικα, η πολιτική ηγεσία και η αμυντική βιομηχανία πρέπει να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι και να εντοπίσουν πού ακριβώς η ανοιχτή καινοτομία μπορεί να κάνει τη διαφορά.
Πηγή άρθρου: https://openforumeurope.org/